Za objawy alergii bardzo często odpowiadają roślinne alergeny wziewne. Uczulają głównie białka zawarte w pyłkach traw, drzew, chwastów i życie. Jednym z często spotykanych schorzeń jest alergia na szczególnie pylący chwast o nazwie bylica – kiedy pyli ta roślina, jakie objawy powoduje i jak sobie z nimi radzić? Dowiedz się więcej na temat wpływu pyłków tej rośliny na organizm alergika!
Bylica – charakterystyka tego gatunku chwastów
Bylica (Artemisia L.) należy do rodziny astrowatych. Występujące w Europie gatunki bylicy to najczęściej chwasty, ale spotyka się je również w ogrodach oraz nad brzegami rzek. Ziele bylicy niektórych gatunków bywa stosowane również w celach leczniczych.
Znanych jest przeszło 400 gatunków tej rośliny, przy czym w Polsce najliczniej występującym gatunkiem jest bylica pospolita (Artemisia vulgaris). Osiąga ona wysokość od 50 do 220 cm. Jej liście są pierzastosieczne, ciemnozielone, o kształcie jajowatym lub owalnym. Kwiaty natomiast mają barwę żółtą lub czerwonobrązową. W naszym kraju dziko rośnie również bylica miotłowa, skalna i polna. Natomiast jako rośliny uprawiane znane są głównie bylica piołun, bylica cytwarowa i bylica estragon wykorzystywana jako przyprawa w kulinariach.
Poszczególne rośliny astrowate różnią się od siebie. Niektóre są zimozielone, inne zrzucają liście. Bywają to byliny, jak i krzewinki i półkrzewy.
Pyłek bylicy jako jeden z najczęstszych alergenów wziewnych
Większość bylic bardzo intensywnie pyli – alergeny są przenoszone przez owady, ale ze względu na stosunkowo niską masę cząsteczkową z łatwością unoszą się w powietrzu. Są to rośliny, które odpowiadają za wiele przypadków uczulenia – pyłek bylicy jest trzecią przyczyną alergii wziewnej pod względem ilości zachorowań w Polsce, zaraz po pyłkach traw i brzozy. Znanych jest ok. 10 rodzajów alergenów obecnych w pyłku bylicy.
Jakie są objawy alergii na bylicę?
Najczęściej objawy pojawiają się w ciągu kilku-kilkunastu minut po kontakcie z pyłkiem. Utrzymują się one natomiast aż do momentu wykluczenia czynnika alergizującego lub zastosowania odpowiedniej formy leczenia. Standardowe objawy kliniczne nie różnią się od tych powodowanych przez inne alergeny wziewne.
Zwykle u osób uczulonych na alergeny pyłku bylicy obserwowane są symptomy będące wynikiem zapalenia błony śluzowej nosa i spojówek, takie jak:
- zapalenie spojówek: łzawienie i zaczerwienienie oczu, obrzęk powiek, nadwrażliwość na światło;
- alergiczny nieżyt nosa: wodnista wydzielina, częste kichanie, obrzęk śluzówki, uczucie zatkanego nosa;
- inne objawy ze strony dróg oddechowych – kaszel, niekiedy duszność, ból i podrażnienie gardła.
Reakcja krzyżowa przy alergii na pyłki – objawy
Pyłki bylicy wywołują odczyny krzyżowe z wieloma innymi alergenami, głównie pokarmowymi. Oznacza to, że osoba uczulona na bylicę może doznawać objawów alergii po spożyciu określonych pokarmów, najczęściej pochodzenia roślinnego – owoców i warzyw. Dzieje się tak, ponieważ białka zawarte w komórkach bylicy mają budowę zbliżoną do tych obecnych w alergenach pokarmowych.
Krzyżowe reakcje alergiczne u osób uczulonych na bylicę najczęściej pojawiają się po spożyciu produktów roślinnych, takich jak:
- marchew,
- seler,
- mango,
- liczi,
- winogrona,
- brzoskwinie,
- niektóre przyprawy i zioła, np. rumianek.
Często w przypadku uczulenia na pyłek bylicy obserwowane są objawy zespołu OAS, czyli zespołu alergii jamy ustnej:
- opuchlizna, zaczerwienienie i mrowienie w obrębie warg, języka, dziąseł i gardła;
- rumień i wysypka wokół ust;
- rzadziej nudności, wymioty i biegunka;
- w skrajnych przypadkach wstrząs anafilaktyczny.
Kiedy pyli bylica i w jakim okresie przypada szczyt pylenia?
Pyłki uwalniają się w okresie kwitnienia rośliny. W przypadku bylicy pylenie przypada zwykle w połowie lipca – dotyczy to południowo-wschodniej i południowo-zachodniej części Polski. Natomiast na Mazurach pylenie rozpoczyna się kilka dni później. Oczywiście terminy pylenia w Polsce zależą od aktualnych warunków pogodowych. Niekiedy więc bylica zaczyna pylić wcześniej, innym razem znacznie później. Najczęściej jednak okres pylenia rozpoczyna się w lipcu i kończy się na przełomie sierpnia i września.
Szczyt pylenia bylicy to zwykle środek lata – koniec lipca i początek sierpnia. W tym okresie stężenia pyłku bylicy są zwykle najwyższe i tym samym obserwuje się najwięcej przypadków reakcji alergicznej. Szacunkowo jeden pręcik kwiatowy wytwarza nawet blisko 10 tysięcy ziaren pyłku bylicy.
Jak można się uchronić przed działaniem tej rośliny – kalendarz pylenia dla alergików
Alergenów trzeba przede wszystkim unikać. W przypadku tych wziewnych pochodzenia roślinnego jest to bardzo trudne, ale dzięki śledzeniu okresów pylenia poszczególnych roślin można przynajmniej starać się ograniczyć długie przebywanie na dworze w czasie najbardziej ryzykownym. Ponadto wiedząc, kiedy może wystąpić najwyższe stężenie pyłku bylicy, można np. zaplanować urlop lub zaopatrzyć się w leki przeciwhistaminowe. W określeniu średniego dobowego stężenia pyłku bylicy pozwala tzw. kalendarz alergika – jego opracowaniem zajmują się specjaliści z Ośrodka Badania Alergenów Środowiskowych.
Ponadto na podstawie obserwacji wiadomo, że wysokie stężenie pyłków bylicy występuje głównie na terenach podmiejskich w godzinach od 10:00 do 15:00, a w przypadku obszarów miejskich w godzinach popołudniowych, nawet do ok. 19:00 wieczorem. O takich porach warto ograniczyć wychodzenie z domu. Również jeśli wietrzysz mieszkanie, rób to raczej późnym wieczorem i nocą, kiedy pyłki już się osiadają i nie przenoszą wraz z powietrzem tak intensywnie, jak w ciągu dnia.
Jak łagodzić katar alergiczny i inne objawy uczulenia?
Poza unikaniem alergenów w leczeniu objawowym alergii pomagają leki antyhistaminowe. W części przypadków efektywne okazuje się również odczulanie (immunoterapia alergenowa), jest to jednak proces długotrwały.
Źródła:
- Majkowska-Wojciechowska B.: Pyłek roślin i alergeny sezonowe w Polsce. Alergia Astma Immunologia 2016, 21 (1): 5-15. http://alergia-astma-immunologia.pl/_en/2016_21_1/AAI_01_2016_majkowska.pdf [dostęp 02.07.2023 r.]
- Myszkowska D., Bilo B., Stępalska D., Wołek J.: Znaczenie monitoringu pyłkowego stacjonarnego i indywidualnego w diagnostyce alergii pyłkowej. ACTA AGROBOTANICA Vol. 59, z. 1 2006 s. 373 383. https://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-bcdf9fef-f7fc-4d48-a858-4339c05b06d5 [dostęp 02.07.2023 r.]
- Sobolewska D.: Alergeny roślinne. https://e-dukacja.pl/courses/interakcje_lekow/files/alergeny%20roslinne_sobolewska.pdf [dostęp 02.07.2023 r.]
- https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/alergeny/wziewne/59351,pylek-bylicy [dostęp 02.07.2023 r.]
- http://www.alergen.info.pl/Alergeny/Pylek_bylicy [dostęp 02.07.2023 r.]
- https://www.mp.pl/pacjent/alergie/lista/62554,zespol-alergii-jamy-ustnej [dostęp 02.07.2023 r.]
- http://www.obas.pl/ [dostęp 02.07.2023 r.]
HIS/13725/07/23