Powrót

Uczulenia na leki – niebezpieczna i śmiertelna alergia

W dzisiejszych czasach odnotowuje się coraz większy odsetek alergików. Wśród najczęściej występujących alergii wymienia się nadwrażliwość na niektóre składniki pokarmowe czy pyłki roślin wiatropylnych. Nie wielu z nas wie jednak, że także powszechnie stosowane leki mogą być alergenem odpowiedzialnym za czasem bardzo poważne reakcje alergiczne. Które leki cechuje największy potencjał alergizujący? Co zrobić, kiedy zauważymy u siebie objawy reakcji alergicznej?

Dlaczego niektórzy z nas są uczuleni na leki?

Alergia na leki to niespodziewana reakcja organizmu na skutek zastosowania danego leku. Pamiętajmy jednak, że nie chodzi tutaj o przedawkowanie, a o reakcje, do których doszło po przyjęciu zalecanych dawek leku. Co ważne, aby mówić o nadwrażliwości na lek, objawy muszą ustąpić po jego odstawieniu, choć czasem może to zająć nawet kilka dni. Wśród czynników ryzyka wystąpienia uczulenia na lek można wymienić:

– drogę podania leku – za uczulenia odpowiadają najczęściej leki podawane na skórę i pozajelitowo, czyli np. dożylnie

– czas trwania ekspozycji na lek – reakcje alergiczne częściej stwierdza się w przypadku leków podawanych wielokrotnie i przez dłuższy czas

– predyspozycje genetyczne – pewne różnice genetyczne pomiędzy ludźmi prowadzą do zmian metabolizmu leków, przez co mogą one być np. wolniej eliminowane z ustroju i stać się czynnikiem alergizującym

– współistnienie zakażeń, zwłaszcza wirusowych – obserwuje się częstsze występowanie alergii na leki u pacjentów zakażonych wirusem HIV, HBV, HCV, CMV czy EBV

– płeć i wiek – nadwrażliwość obserwuje się najczęściej u dorosłych kobiet [1][2]

Jakie mogą być objawy uczulenia na leki?

Najczęściej reakcje alergiczne na leki cechuje łagodny lub umiarkowanie ciężki przebieg. U pacjentów pojawiają się zmiany skórne czyli tzw. osutka polekowa (pokrzywki, rumienie, pęcherzyki czy przebarwienia) czy pokrzywki z towarzyszącym obrzękiem, najczęściej twarzy. Mogą to być także objawy grypopodobne, takie jak stany podgorączkowe, bóle mięśniowo-stawowe, powiększenie węzłów chłonnych czy dolegliwości żołądkowo-jelitowe. [1][2]

Z drugiej jednak strony pamiętajmy, że zdarzają się także poważne reakcje alergiczne ze wstrząsem anafilaktycznym na czele. Równie groźny jest obrzęk gardła i języka, prowadzące do zaburzeń połykania, mowy i wreszcie oddychania. [1][2][3]

Jakie leki najczęściej powodują reakcje alergiczne?

Wśród leków najczęściej odpowiedzialnych za reakcje nadwrażliwości można wymienić:

– antybiotyki betalaktamowe – ocenia się, że nadwrażliwe może na nie być nawet 10% populacji. Za uczulenia odpowiada powszechnie stosowana amoksycylina, będąca lekiem pierwszego rzutu w wielu różnych schorzeniach.

– kwas acetylosalicylowy i leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) – wśród reakcji alergicznych powodowanych przez te leki można wymienić: astmę aspirynozależną, pokrzywki skórne i reakcje anafilaktyczne

– leki znieczulająco miejscowo, np. prokaina i benzokaina – są odpowiedzialne za takie reakcje nadwrażliwości, jak omdlenia czy reakcje lękowe

– kontrasty radiologiczne – również środki cieniujące wykorzystywane w badaniach tomografii komputerowej (TK) czy rezonansie magnetycznym (MRI) mogą być odpowiedzialne za wystąpienie pokrzywki i wstrząsu anafilaktycznego [1][3]

Postępowanie w przypadku alergii na leki

Niezależnie od tego czy reakcja alergiczna jest łagodna czy ma ciężki przebieg, należy bezwzględnie odstawić lek, który podejrzewamy o wywołanie danej reakcji. Najważniejsze jest to, żeby uświadomić pacjenta o jego nadwrażliwości na lek, tak, aby przy kontaktach z innymi lekarzami mógł zawsze ich o tym poinformować. Obecnie nie ma możliwości wyleczenia alergii na leki, dlatego najważniejszym przeciwdziałaniem reakcjom alergicznym jest unikanie leku, który w przeszłości wywołał objawy. [1][2]

Jeśli reakcję alergiczną cechuje poważny przebieg, należy bezwzględnie wezwać pogotowie lub jak najszybciej zawieźć pacjenta do szpitala. [1][2]

 

[1] Pod red. Gajewski P., Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s: 2145-2154

[2] https://alergie.mp.pl/chorobyalergiczne/choroby/60038,alergia-na-leki – data dostępu: 4.12.2017

[3] Takazawa T. et al., Drug-induced anaphylaxis in the emergency room., Acute Med Surg. 2017 May 15;4(3):235-245.